Κυκλαδίτικος Πολιτισμός και Εποχή του Χαλκού

Κατά τη 3η και 2η χιλιετία π.Χ, την εποχή του Χαλκού αναπτύχθηκε στις Κυκλάδες ένας από τους παλαιότερους πολιτισμούς της Ευρώπης. Πιο συγκεκριμένα η εποχή του Χαλκού αφορά το διάστημα από το 3200 έως το 1100 π.Χ., και διακρίνεται σε Πρωτοκυκλαδική, Μέση και Υστεροκυκλαδική. Ο Κυκλαδικός πολιτισμός όμως άκμασε περισσότερο την περίοδο της πρώιμης Εποχής του Χαλκού (3000-2000).

Τι ευνόησε την ανάπτυξη του Κυκλαδίτικου Πολιτισμού

Οι λόγοι που συνέτειναν στη γένεση και στην ανάπτυξη πολιτισμού στις Κυκλάδες κατά τους αρχαιότατους αυτούς χρόνους, είναι οι εξής:

-Σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι περιορισμοί του φυσικού τους περιβάλλοντος οι οποίοι ανάγκασαν τους νησιώτες να στραφούν εξαρχής στην θάλασσα προκειμένου να προσποριστούν τα απαραίτητα για την επιβίωσή τους.

-Επίσης σημαντικό ρόλο έπαιξε ο ορυκτός τους πλούτος. Συγκεκριμένα ο οψιανός της Μήλου, η σμύριδα της Νάξου, ο μόλυβδος της Σίφνου, ο χαλκός της Κύθνου και της Σέριφου και, τέλος, η κατεξοχήν πρώτη ύλη των νησιών, το μάρμαρο.

-Φυσικά η ιδιαίτερα προνομιακή γεωγραφική τους θέση, διαδραμάτισε πρωτεύοντα ρόλο στην ανάπτυξη του πολιτισμού τους. Και αυτό γιατί τα νησιά των Κυκλάδων αποτελούν ένα είδος φυσικής γέφυρας ανάμεσα στην Ευρώπη και στην Ασία, την Ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη. Στην 3η χιλιετία π.Χ., τα πλοία των κυκλαδίτικων νησιών κυριαρχούν στο Αιγαίο και μαζί με τα προϊόντα της Εγγύς Ανατολής μεταφέρουν στην Ευρώπη ιδέες, τεχνικές γνώσεις, θρησκευτικές αντιλήψεις.

-Τέλος, το ήπιο κλίμα της περιοχής ευνόησε τους κατοίκους και τους άφησε ανενόχλητους να δημιουργήσουν τον σημαντικό του πολιτισμό.

Το χρονικό του Κυκλάδίτικου Πολιτισμού

  • Κατά την 3η χιλιετία π.Χ, στα νησιά των Κυκλάδων, κάθε οικισμός φαίνεται ότι αναπτυσσόταν αυτόνομα και δεν υπήρχε κανένα είδος κεντρικής εξουσίας. Αρχικά οι οικισμοί σχηματίζονται κοντά στη θάλασσα ή στα πρανή χαμηλών λόφων.
  • Αργότερα και περί το 2300 π.Χ. ορισμένοι οικισμοί οχυρώνονται όπως η Αγία Ειρήνη στην Κέα, κάποιοι καταστρέφονται και ξαναχτίζονται οχυρωμένοι όπως η Φυλακωπή στη Μήλο, ενώ κάποιοι άλλοι χτίζονται σε ψηλούς λόφους μακριά από τη θάλασσα, όπως το Καστρί της Σύρου. Όλη αυτή η κινητικότητα και αναδιάρθρωση στους οικισμούς, φανερώνει κάποια αναστάτωση της ζωής από την παρουσία νέων πληθυσμών, που προέρχονται πιθανόν από τη Μικρά Ασία. Γρήγορα όμως τα νησιά ξαναβρίσκουν το ρυθμό της ζωής τους.
  • Κατά τη 2η χιλιετία π.Χ. και καθώς οι κυκλαδίτες ταξιδεύουν αρχικά στην ηπειρωτική Ελλάδα και στη συνέχεια στην Κρήτη, οι οικισμοί τους μεγαλώνουν, τα κτίρια είναι πιο σύνθετα και επιβλητικά. Ο πιο σημαντικός οικισμός αυτής της εποχής είναι το Ακρωτήρι στη Θήρα.
  • Περίπου το 1600 π.Χ., κάποιο μεγάλοι κυκλαδικοί οικισμοί καταστρέφονται από σεισμό. Οι Κυκλάδες τότε περνούν στη σφαίρα επιρροής της μινωικής Κρήτης, που γνωρίζει τότε τη μεγαλύτερη ακμή της.
  • Μετά την καταστροφή των μινωικών ανακτόρων, γύρω στο 1450 π.Χ., στις Κυκλάδες κυριαρχούν οι Μυκηναίοι από την ηπειρωτική Ελλάδα, που μεταδίδουν στα νησιά τα χαρακτηριστικά του δικού τους πολιτισμού στην τεχνολογία, την τέχνη και τη θρησκεία.

Τα μοναδικά Κυκλαδίτικα ειδώλια

Το χαρακτηριστικότερο δημιούργημα της κυκλαδικής τέχνης κατά την Εποχή του Χαλκού είναι τα μαρμάρινα ειδώλια. Τα περισσότερα παριστάνουν γυμνές γυναίκες, λίγα άνδρες μουσικούς, πολεμιστές ή κυνηγούς. Οι μορφές είναι έντονα σχηματοποιημένες, με λίγες αλλά χαρακτηριστικές λεπτομέρειες για την αναγνώριση του φύλου. Και παρά το γεγονός ότι τα μαρμάρινα κυκλαδικά ειδώλια εντυπωσιάζουν σήμερα με τη σχεδόν διάφανη λευκότητα του υλικού τους, γνωρίζουμε ότι οι Κυκλαδίτες αγαπούσαν το χρώμα και το χρησιμοποιούσαν εκτενώς στις δημιουργίες τους.

Τα περισσότερα ειδώλια βρέθηκαν μέσα σε τάφους και ορισμένα σε σπίτια, ιερά και οικισμούς. Το αρχαιότερο Κυκλαδικό ειδώλιο βρέθηκε στο Σάλιαγκο, ένα νησάκι μεταξύ της Πάρου και της Αντιπάρου.

Κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί διάφορες απόψεις σχετικά με τη σημασία τους. Έχουν ερμηνευτεί ως υποκατάστατα ανθρωποθυσιών ή ως εικόνες σεβαστών προγόνων, ως ψυχοπομποί ακόμα και ως παιχνίδια για να παίζει με αυτά ο νεκρός. Μια άλλη ερμηνεία θέλει τα ειδώλια μορφές, παρόμοιες με τους ήρωες και τις νύμφες του ελληνικού πανθέου. Πιο πολύ έχει υποστηριχθεί ότι απεικονίζουν τη θεότητα της Γονιμότητας

Τα λίθινα ειδώλια της Πρωτοκυκλαδικής περιόδου κατασκευάζονταν σχεδόν αποκλειστικά από μάρμαρο. Κοιτάσματα εξαιρετικής ποιότητας λευκού μαρμάρου υπάρχουν σε αφθονία σε πολλά κυκλαδονήσια. Ωστόσο, από την έρευνα που έχει γίνει, φαίνεται ότι σαν κύριες πηγές μαρμάρου, χρησιμοποιούσαν τη Νάξο και την Κέρο, και σε μικρότερο βαθμό την Πάρο και την Ίο.

Κυκλαδικά ή κυκλαδικού τύπου ειδώλια κατασκευάζονταν ενίοτε και από άλλα υλικά, όπως πράσινους και μαύρους λίθους, ασβεστόλιθο, ελαφρόπετρα, λευκό τόφφο, σχιστόλιθο, πράσινο στεατίτη, όστρεα, οστά ζώων, ελεφαντόδοντο, πυριτόλιθο, μόλυβδο, χαλκό και πηλό, ενώ δεν αποκλείεται να υπήρχαν και ειδώλια από ξύλο, αν και κανένα παράδειγμα του είδους δεν έχει σωθεί. Η χρήση αυτών των υλικών οφείλεται ενδεχομένως στην έλλειψη μαρμάρου σε μία περιοχή ή στη μεγαλύτερη εξοικείωση των εγχώριων τεχνιτών με άλλα υλικά. Πάντως ειδώλια από όστρεο και από πηλό έχουν βρεθεί και σε νησιά όπως η Νάξος, όπου το μάρμαρο αφθονεί.

Η γλυπτική αυτών των χρόνων θα συμβάλει στην εξέλιξη της ελληνικής πλαστικής της αρχαιότητας, ενώ η σχηματοποίηση και η αφαιρετική διάσταση που τα διακρίνει θα αποτελέσει βασικό αισθητικό πρότυπο της εικαστικής πρωτοπορίας των αρχών του 20ού αιώνα.

Άλλα χαρακτηριστικά ευρήματα της περιόδου

Τα πήλινα αγγεία της περιόδου, που έχουν ποικίλα σχήματα, διακοσμούνται με απλά γραμμικά σχέδια. Επίσης έχουν βρεθεί εξαιρετικά σμιλευμένα μαρμάρινα αγγεία, πινάκια, κύλικες και ζωόμορφα αγγεία, μαρμάρινα σταθμά. Κάποια, μετάλλινα αντικείμενα, όπως χάλκινα εργαλεία και όπλα, μολύβδινα ειδώλια αλλά και συμβολικά αντικείμενα, όπως τα τηγανόσχημα αγγεία, τα οποία είναι διακοσμημένα με εγχάρακτα μοτίβα που θυμίζουν την θάλασσα, τα άστρα και τη γυναικεία γονιμότητα,

How useful was this post?

Click on a star to rate it!

Average rating 5 / 5. Vote count: 1

No votes so far! Be the first to rate this post.

Αναζήτηση